Onzekerheid bij arts-assistenten: waarom twijfelen erbij hoort

Een persoonlijke blog over onzekerheid bij arts-assistenten tijdens de opleiding tot medisch specialist — en waarom openheid, begeleiding en een gezonde werk-privébalans zo belangrijk zijn.

Waar komt onzekerheid bij arts-assistenten vandaan?

Arts-assistent zijn is mooi, leerzaam en vaak ook overweldigend. Tijdens de opleiding tot medisch specialist groei je in korte tijd enorm, maar juist dat maakt deze periode soms ook onzeker. Je krijgt meer verantwoordelijkheid, maakt ingrijpende situaties mee en probeert ondertussen staande te blijven in een wereld waarin veel van je wordt verwacht. Dat gevoel van twijfel of onrust is niet vreemd: onzekerheid bij arts-assistenten is voor veel jonge artsen een herkenbaar onderdeel van het vak. In deze blog sta ik stil bij waar die onzekerheid vandaan komt, waarom we er vaker over moeten praten en wat kan helpen om er beter mee om te gaan.

·       De kloof tussen theorie en praktijk: de stap van collegezaal en coschappen naar zelfstandig beslissingen nemen in de kliniek voelt vaak groot en spannend.

·       Het impostor-syndroom: veel arts-assistenten herkennen het gevoel dat ze ieder moment door de mand kunnen vallen, alsof anderen meer vertrouwen in hen hebben dan zijzelf.

·       Een cultuur van perfectionisme: In veel ziekenhuizen leeft nog steeds het idee dat onzekerheid tonen gelijkstaat aan zwakte, terwijl het juist heel menselijk is.

·       Angst voor complicaties: De gedachte dat je iets kunt missen of een fout kunt maken, kan zwaar op je drukken en soms zelfs verlammend werken[1].

Als de druk te groot wordt

Een deel van de artsen besluit uiteindelijk te stoppen met de opleiding tot medisch specialist. Dat laat zien hoe groot de impact van deze jaren kan zijn — en dat onzekerheid en druk niet iets zijn om te bagatelliseren.

Een andere route: promoveren

Sommigen beginnen tijdens hun opleiding aan promotieonderzoek, bijvoorbeeld in de hoop op meer regelmaat en minder diensten. Toch is ook promoveren vaak een intensief en soms eenzaam traject. Op papier lijkt het overzichtelijk, maar in de praktijk vraagt het vaak veel meer tijd, energie en doorzettingsvermogen dan je vooraf denkt.

De werktijden zijn dan misschien regelmatiger, maar daar komen weer nieuwe uitdagingen voor in de plaats, zoals presenteren op congressen. Ik weet nog goed hoe zenuwachtig ik was op mijn eerste congres: ik hield het katheder stevig vast om mijn trillende handen te verbergen. Juist zulke ervaringen maken duidelijk dat onzekerheid niet betekent dat je tekortschiet — het betekent vaak simpelweg dat je groeit.

Trots op wat je hebt bereikt

Wanneer je de opleiding hebt afgerond, mag je daar met recht trots op zijn. Je hebt een lange, intensieve weg afgelegd en veel van jezelf gevraagd. Daarna kiest iedereen zijn of haar eigen richting: sommigen blijven in het ziekenhuis, anderen worden huisarts of kiezen een ander medisch specialisme buiten het ziekenhuis. Welke route je ook volgt, het bereiken van dat punt is een prestatie van formaat.

Werk-privébalans tijdens de opleiding

Ook buiten het werk vraagt deze periode veel. Veel arts-assistenten bouwen een relatie op, willen er zijn voor familie en vrienden, en proberen tegelijk ruimte te maken voor rust en herstel. Zeker als er ook jonge kinderen zijn, is het niet eenvoudig om alle ballen in de lucht te houden. Juist daarom is een gezonde werk-privébalans geen luxe, maar een voorwaarde om het vol te houden.

Waarom we vaker over onzekerheid in de opleiding moeten praten

Omdat je nog niet veel ervaring hebt, is onzekerheid vaak onvermijdelijk. Toch wordt daar tijdens de opleiding nog te weinig open over gesproken. In een recent artikel over klinische onzekerheid (NEJM 2025;393:1624-1632) benadrukken de auteurs dat onzekerheid veel voorkomt, maar zelden echt onderwerp van gesprek is. Juist daarom pleiten zij ervoor om arts-assistenten hier beter in te begeleiden, bijvoorbeeld door:

·       onzekerheid bespreekbaar te maken: ook ervaren specialisten weten niet altijd meteen wat de juiste diagnose of aanpak is

·    meer structuur te geven aan klinisch redeneren, bijvoorbeeld door samen literatuur te bespreken en bevindingen terug te koppelen

·    te oefenen met simulaties en waarschijnlijkheidsdiagnoses, zodat je leert handelen wanneer nog niet alles zeker is

·     aandacht te besteden aan hoe je onzekerheid bespreekt met patiënten en collega’s

Samenwerken geeft vertrouwen

Open samenwerken wordt ook door patiënten vaak gewaardeerd. Toen we in het Radboudumc een multidisciplinaire poli organiseerden voor urogenitale tumoren, merkten we dat patiënten het juist prettig vonden wanneer we tijdens een consult advies vroegen aan een collega, zoals een uroloog of radiotherapeut. Dat liet zien dat samen nadenken vertrouwen kan geven.

Onzekerheid hoeft je niet te breken

De boodschap van het artikel is hoopvol: het is tijd voor verandering. Onzekerheid zal altijd onderdeel blijven van de klinische praktijk, maar je hoeft daar niet alleen mee te worstelen. Begeleiders, coaches en psychologen kunnen helpen om ermee om te gaan en zo uitputting of burn-out te voorkomen. Belangrijke inzichten daarbij zijn:

·   dat streven naar perfectie je soms juist belemmert in plaats van helpt

·   dat supervisie geen gunst is, maar een vanzelfsprekend recht

·   dat niemand alles kan weten, en dat leren omgaan met ‘niet weten’ bij het vak hoort

·   dat het bewaken van je eigen grenzen essentieel is om bevlogen te blijven

Herken je jezelf in dit verhaal? Praat erover met een collega, opleider of supervisor. Juist door onzekerheid bespreekbaar te maken, ontstaat er ruimte om te leren, te groeien en met meer vertrouwen in het vak te staan.

Bronnen

1.     Van der Jagt, L., et al. Arts moet ‘perfect’ zijn en redt dat niet. Medisch Contact, 31 mei 2019.

2.     Ilgen, J., & Dhaliwal, G. Educational Strategies to Prepare Trainees for Clinical Uncertainty. New England Journal of Medicine, 22 oktober 2025.